Eozinofil Nedir? Nerede Üretilir ve Eozinofil Yüksekliği Ne Anlama Gelir?

Eozinofil, bağışıklık sisteminde görev alan beyaz kan hücrelerinden biridir. Alerjik hastalıklar ve bazı parazit enfeksiyonlarıyla ilişkili olduğu bilinse de eozinofil yüksekliğinin birçok farklı nedeni bulunabilir.

En önemli noktalardan biri şudur:

Eozinofil ayrı bir alerji testi değildir. Rutin hemogram, yani tam kan sayımı içerisinde ölçülür.

Hemogramda eozinofil yüksekliği görülmesi tek başına “alerjim var” veya “alerjimin nedeni bulundu” anlamına gelmez. Sonucun; hastanın yakınmaları, muayene bulguları, kullandığı ilaçlar ve gerekli görülen diğer testlerle birlikte değerlendirilmesi gerekir.

Eozinofil Nerede Üretilir?

Eozinofiller, diğer kan hücreleri gibi kemik iliğinde bulunan kök hücrelerden gelişir. Kemik iliğindeki öncü hücrelerin olgun eozinofile dönüşmesinde özellikle şu bağışıklık sistemi sinyalleri rol oynar:

• İnterlökin-5 (IL-5)
• İnterlökin-3 (IL-3)
• GM-CSF

Bunların içerisinde IL-5, eozinofil üretimi, aktivasyonu ve yaşamını sürdürmesi açısından özellikle önemlidir.

Kemik iliğinde olgunlaşan eozinofiller kana salınır. Ancak eozinofiller esas olarak kanda uzun süre kalan hücreler değildir. Kandan dokulara geçerek bağışıklık yanıtına katılırlar.

Sağlıklı koşullarda eozinofillerin önemli bir bölümü sindirim sistemi dokularında bulunabilir. Hastalık durumlarında ise akciğer, burun ve sinüs dokuları, deri veya yemek borusu gibi farklı bölgelerde birikebilirler.

Eozinofilin Ömrü Kaç Gündür?

Eozinofilin yaşam süresini tek bir gün sayısıyla ifade etmek doğru değildir. Çünkü hücrenin kanda ve dokuda kaldığı süre farklıdır.

• Kemik iliğinden çıktıktan sonra kandaki yarı ömrü yaklaşık 8–18 saattir.
• Daha sonra dokulara geçer.
• Dokulardaki yaşam süresi birkaç gün olabilir.
• IL-5 gibi inflamatuvar sinyallerin bulunduğu hastalıklarda yaşam süresi uzayabilir.

Dolayısıyla eozinofillerin kandaki ömrü saatlerle ölçülürken dokulardaki varlıkları günlerce ve bazı inflamatuvar koşullarda daha uzun sürebilir.

Bu nedenle kan eozinofil değerinin normal olması, dokularda hiç eozinofil bulunmadığı anlamına gelmez. Aynı şekilde kanda yüksek eozinofil görülmesi de mutlaka bir organda hasar geliştiğini göstermez.

Eozinofillerin kemik iliğinde üretildiği, kanda yaklaşık 8–18 saatlik bir yarı ömre sahip olduğu ve daha çok dokularda yerleştiği bildirilmektedir. (NIH – Eozinofiliye yaklaşım)

Eozinofil Ne İşe Yarar?

Eozinofiller bağışıklık sisteminin farklı aşamalarında görev alır. Özellikle:

• Parazitlere karşı gelişen bağışıklık yanıtında,
• Alerjik inflamasyonda,
• Astımda,
• Bazı deri hastalıklarında,
• İlaç reaksiyonlarında,
• Doku onarımı ve bağışıklık düzenlenmesinde

rol oynayabilirler.

Eozinofillerin içerisinde çeşitli proteinler ve inflamatuvar maddeler taşıyan küçük granüller bulunur. Hücre aktive olduğunda bu maddeler çevreye salınabilir.

Bu yanıt bazı durumlarda koruyucu olsa da aşırı veya kontrolsüz eozinofil aktivasyonu; akciğer, deri, sindirim sistemi, kalp ve sinir sistemi gibi organlarda inflamasyona ve doku hasarına yol açabilir.

Eozinofil Hangi Tahlilde Görülür?

Eozinofil değeri, hemogram veya tam kan sayımı adı verilen rutin kan tetkikinde görülür.

Laboratuvar raporunda farklı kısaltmalarla yazılabilir:

• EO
• EOS
• EO% veya EOS%
• EO# veya EOS#
• Absolute eosinophil count
• Mutlak eozinofil sayısı

Burada iki farklı değer bulunabilir.

Eozinofil Yüzdesi

Eozinofillerin toplam beyaz kan hücreleri içerisindeki oranını gösterir. Raporda genellikle EO% veya EOS% şeklinde yer alır.

Mutlak Eozinofil Sayısı

Bir mikrolitre kandaki gerçek eozinofil sayısını gösterir. Raporda EO#, EOS# veya mutlak eozinofil sayısı olarak yazılabilir.

Eozinofil değerlendirilirken yalnızca yüzdeye bakmak yanıltıcı olabilir. Toplam beyaz kan hücresi sayısı değiştiğinde eozinofil yüzdesi de etkilenebilir. Bu nedenle klinik değerlendirmede çoğunlukla mutlak eozinofil sayısı daha anlamlıdır.

Eozinofil Kaç Olmalıdır?

Referans aralıkları laboratuvara göre küçük farklılıklar gösterebilir. Erişkinlerde genel olarak mutlak eozinofil sayısının 500 hücre/µL üzerinde olması eozinofili olarak adlandırılır.

Sıklıkla kullanılan yaklaşık sınıflama şöyledir:

• 500–1.500 hücre/µL: Hafif eozinofili
• 1.500–5.000 hücre/µL: Orta derecede eozinofili
• 5.000 hücre/µL üzerinde: Şiddetli eozinofili

Mutlak eozinofil sayısının 1.500 hücre/µL veya üzerinde olması hipereozinofili olarak değerlendirilir. Ancak tek bir kan sonucuyla hipereozinofilik sendrom tanısı konulmaz.

Değerin kalıcı olup olmadığı, hastanın belirtileri ve eozinofillere bağlı organ etkilenmesi bulunup bulunmadığı birlikte araştırılmalıdır. Hipereozinofili ile eozinofile bağlı organ hasarı aynı durum değildir.

Eozinofil Yüksekliği Her Zaman Alerji midir?

Hayır. Eozinofil yüksekliği alerjik hastalıklarda görülebilir ancak her eozinofil yüksekliğinin nedeni alerji değildir.

Eozinofil sayısının normal olması da alerjik hastalığı tamamen dışlamaz. Örneğin alerjik riniti, besin alerjisi veya astımı bulunan bir hastanın kan eozinofil değeri normal olabilir.

Bu nedenle yalnızca eozinofil değerine bakılarak:

• Alerji tanısı konulamaz.
• Hangi maddeye alerji olduğu belirlenemez.
• Besinlerin diyetten çıkarılmasına karar verilemez.
• Alerji tedavisi başlanamaz.

Alerji şüphesinde deri testleri, spesifik IgE testleri veya gerekli görülen diğer tanısal yöntemler hastanın öyküsüne göre seçilmelidir.

Eozinofil Yüksekliğinin Nedenleri Nelerdir?

1. Alerjik Hastalıklar

Eozinofil yüksekliği şu alerjik hastalıklarda görülebilir:

• Alerjik astım
• Alerjik rinit
• Atopik dermatit
• Bazı besin alerjileri
• Bazı ilaç reaksiyonları

Ancak eozinofil düzeyi, alerjik hastalığın şiddetini her hastada tek başına göstermez.

2. Astım ve Eozinofilik Hava Yolu Hastalıkları

Bazı astım hastalarında eozinofiller hava yollarındaki inflamasyonda önemli rol oynar.

Özellikle kontrol altına alınamayan veya sık atakla seyreden astımda kan eozinofil değeri; hastanın atak öyküsü, solunum fonksiyonları ve kullandığı tedavilerle birlikte değerlendirilebilir.

Eozinofil sayısı astımın inflamatuvar tipini belirlemeye ve uygun hastalarda biyolojik tedavi seçeneklerini değerlendirmeye yardımcı olabilir. Ancak tek başına tedavi kararı vermek için yeterli değildir.

3. Parazit Enfeksiyonları

Bazı parazit enfeksiyonları eozinofil yüksekliğine neden olabilir. Ancak her parazit enfeksiyonunda eozinofil yükselmez.

Değerlendirmede şu bilgiler önemlidir:

• Seyahat öyküsü
• Çiğ veya az pişmiş et tüketimi
• Toprakla temas
• Evcil hayvan teması
• Sindirim sistemi yakınmaları

Yalnızca eozinofil yüksekliğine bakılarak parazit ilacı kullanılmamalıdır.

4. İlaç Reaksiyonları

Antibiyotikler, bazı ağrı kesiciler, epilepsi ilaçları ve farklı ilaç grupları eozinofil artışına yol açabilir.

Yeni başlanan bir ilaç sonrasında eozinofil yüksekliğine ateş, yaygın döküntü, yüzde şişme, lenf bezi büyümesi, karaciğer testlerinde bozulma veya nefes darlığı eşlik ediyorsa gecikmeden tıbbi değerlendirme gerekir.

5. Eozinofilik Organ Hastalıkları

Eozinofiller bazı hastalıklarda belirli organlarda yoğunlaşabilir:

• Eozinofilik özofajit
• Eozinofilik gastrointestinal hastalıklar
• Eozinofilik pnömoni
• Eozinofilik granülomatoz ile polianjiit
• Hipereozinofilik sendrom

Bu hastalıklarda kan eozinofilisi bulunabilir. Ancak bazı hastalarda kan değeri normal olduğu hâlde dokuda eozinofil artışı görülebilir.

6. Romatolojik ve Hematolojik Hastalıklar

Daha seyrek olarak bazı vaskülitler, romatolojik hastalıklar, kemik iliği hastalıkları ve hematolojik kanserler eozinofil yüksekliğine neden olabilir.

Özellikle eozinofil yüksekliği belirgin, kalıcı ve açıklanamayan özellikteyse daha ayrıntılı inceleme gerekir.

Hangi İlaçlar Eozinofil Seviyesini Düşürür?

Eozinofil yüksekliğinde tedavinin amacı yalnızca kan tahlilindeki sayıyı azaltmak değildir. Öncelikle yüksekliğin nedeni belirlenmelidir.

Kortikosteroidler

Sistemik kortikosteroidler kandaki eozinofil sayısını genellikle hızlı biçimde azaltabilir. Bu gruba ağızdan veya damar yoluyla kullanılan kortizon içeren ilaçlar girer.

Kortikosteroidler:

• Kemik iliğinden eozinofil çıkışını azaltabilir.
• Eozinofillerin kanda kalma süresini kısaltabilir.
• Eozinofilik inflamasyonu baskılayabilir.

Ancak kortizon, eozinofil yüksekliğinin altında yatan nedeni her zaman ortadan kaldırmaz. Ayrıca kontrolsüz veya uzun süreli kullanımı önemli yan etkilere yol açabilir.

İnhaler veya burundan uygulanan kortikosteroidler daha çok uygulandıkları bölgedeki inflamasyonu kontrol eder. Astım tedavisinde kullanılan inhaler kortikosteroidler bazı hastalarda kan eozinofil değerini de azaltabilir; ancak etkileri sistemik kortizonla aynı değildir.

Eozinofili Hedefleyen Biyolojik İlaçlar

Bazı biyolojik ilaçlar, eozinofil üretiminde ve yaşamında önemli olan IL-5 yolunu hedefler:

• Mepolizumab: IL-5’i hedefler.
• Reslizumab: IL-5’i hedefler.
• Benralizumab: Eozinofil üzerindeki IL-5 reseptörünü hedefler ve eozinofillerde belirgin azalma oluşturabilir.

Bu ilaçlar her eozinofil yüksekliğinde kullanılmaz. Ağır eozinofilik astım, bazı hipereozinofilik sendromlar veya eozinofille ilişkili belirli hastalıklarda, uygun hasta seçimi yapılarak kullanılabilir.

Tedavi seçimi yalnızca tek bir eozinofil ölçümüne göre değil; hastalık tanısı, atak sayısı, kullanılan tedaviler, organ etkilenmesi ve diğer biyobelirteçlerle birlikte yapılır.

IL-5 ve IL-5 reseptörünü hedefleyen tedavilerin belirli eozinofilik hastalıklarda kan eozinofillerini ve hastalık alevlenmelerini azaltabildiği gösterilmiştir.

Hastalığın Nedenine Yönelik Diğer Tedaviler

Eozinofil yüksekliğinin nedenine göre şu yaklaşımlar sonrasında eozinofil değeri düşebilir:

• Sorumlu ilacın doktor kontrolünde kesilmesi
• Parazit enfeksiyonunun uygun ilaçla tedavi edilmesi
• Alerjik hastalığın kontrol altına alınması
• Eozinofilik organ hastalığının tedavi edilmesi

Bazı hipereozinofilik sendromlarda hematoloji uzmanı tarafından hidroksiüre, imatinib veya farklı hedefe yönelik ilaçlar kullanılabilir. Bunlar rutin alerjik hastalık tedavileri değildir ve yalnızca belirli hastalık alt tiplerinde düşünülür.

Eozinofil değerini düşürmek amacıyla doktor önerisi olmadan kortizon, parazit ilacı veya başka bir ilaç kullanılmamalıdır.

Bazı İlaçlar Eozinofil Sonucunu Olduğundan Düşük Gösterebilir mi?

Evet. Özellikle sistemik kortizon kullanımı eozinofil sayısını baskılayabilir.

Bu nedenle kan sonucunuz değerlendirilirken şu bilgiler bilinmelidir:

• Kortizon kullanıp kullanmadığınız
• İlacın hangi dozda olduğu
• Son dozun ne zaman alındığı
• Astım için biyolojik tedavi kullanıp kullanmadığınız
• Kanın enfeksiyon veya atak döneminde alınıp alınmadığı

Kortizon kullanırken eozinofil değerinin normal bulunması, kortizon başlanmadan önce de normal olduğu anlamına gelmeyebilir.

Öte yandan bazı biyolojik ilaçlar, özellikle tedavinin başlangıç döneminde, kan eozinofil değerinde geçici artışa yol açabilir. Bu nedenle biyolojik tedaviler aynı etkiye sahip kabul edilmemeli ve sonuçlar kullanılan ilaca göre yorumlanmalıdır.

Eozinofil Yüksekliğinde Hangi İncelemeler Yapılabilir?

Her hastada aynı testlerin yapılması gerekmez. Hastanın öyküsüne göre şu incelemeler planlanabilir:

• Hemogramın tekrarlanması
• Periferik yayma
• Karaciğer ve böbrek fonksiyonları
• Total IgE ve seçilmiş spesifik IgE testleri
• Parazitlere yönelik incelemeler
• Solunum fonksiyon testi
• Akciğer görüntülemesi
• Romatolojik testler
• Kalp değerlendirmesi
• Hematolojik ve moleküler incelemeler

Amaç yalnızca eozinofili düşürmek değil, yüksekliğe yol açan nedeni belirlemek ve organ etkilenmesi olup olmadığını araştırmaktır.

Ne Zaman Doktora Başvurulmalıdır?

Aşağıdaki durumlarda eozinofil yüksekliği ayrıntılı olarak değerlendirilmelidir:

• Eozinofil yüksekliğinin tekrarlayan tahlillerde devam etmesi
• Mutlak eozinofil sayısının 1.500 hücre/µL veya üzerinde olması
• Astımın kontrol edilememesi veya sık atak geçirilmesi
• Açıklanamayan döküntü ve kaşıntı
• Yutma güçlüğü veya tekrarlayan karın ağrısı
• Ateş, gece terlemesi veya istemsiz kilo kaybı
• Yeni bir ilaç sonrasında eozinofil artışı
• Nefes darlığı, göğüs ağrısı veya nörolojik belirtiler bulunması

Şiddetli nefes darlığı, göğüs ağrısı, bayılma, yaygın döküntüyle birlikte yüz veya boğazda şişme gibi belirtilerde acil sağlık değerlendirmesi gerekir.

Eozinofil Düşüklüğü Önemli midir?

Eozinofil değerinin düşük veya sıfıra yakın bulunması çoğu zaman tek başına klinik bir sorun oluşturmaz.

Akut stres, bazı enfeksiyonlar ve özellikle kortizon kullanımı eozinofil sayısını azaltabilir. Sonuç diğer kan değerleri ve hastanın klinik durumuyla birlikte değerlendirilmelidir.

Sık Sorulan Sorular

Eozinofil yüksekliği kanser anlamına gelir mi?

Hayır. Alerjik hastalıklar, ilaç reaksiyonları ve enfeksiyonlar gibi çok sayıda nedeni vardır. Hematolojik hastalıklar daha seyrek nedenler arasındadır. Ancak belirgin ve kalıcı yüksekliklerde bu olasılıkların da değerlendirilmesi gerekebilir.

Eozinofil yüksekse alerji testi yapılmalı mı?

Her hastaya otomatik olarak geniş bir alerji paneli yapılması gerekmez. Testler hastanın belirtilerine ve şüphelenilen tetikleyiciye göre seçilmelidir.

Eozinofil yüksekliğinde besinler diyetten çıkarılmalı mı?

Hayır. Yalnızca eozinofil yüksekliğine dayanarak süt, yumurta, buğday veya diğer besinlerin diyetten çıkarılması doğru değildir.

Eozinofil değeri zaman içerisinde değişebilir mi?

Evet. Eozinofil değeri gün içinde ve farklı günlerde değişkenlik gösterebilir. Enfeksiyonlar, stres, kortizonlar ve biyolojik tedaviler sonucu etkileyebilir. Bu nedenle bazı hastalarda ölçümün tekrarlanması gerekir.

Eozinofil yüksekliğinde amaç değeri sıfırlamak mıdır?

Hayır. Tedavinin amacı yalnızca laboratuvar değerini sıfırlamak değil, eozinofile bağlı hastalığı kontrol altına almak ve organ hasarını önlemektir.

Sonuç

Eozinofil, kemik iliğinde üretilen ve rutin hemogram içerisinde ölçülen bir beyaz kan hücresidir. Kanda nispeten kısa süre bulunur, ardından dokulara geçer.

Eozinofil yüksekliği alerjik hastalıklarda görülebilir; ancak parazit enfeksiyonları, ilaç reaksiyonları, eozinofilik organ hastalıkları, romatolojik veya hematolojik hastalıklar gibi farklı nedenlere de bağlı olabilir.

Kortizonlar ve eozinofilleri hedefleyen bazı biyolojik ilaçlar eozinofil seviyesini düşürebilir. Ancak tedavi yalnızca tahlildeki sayıya göre değil, yüksekliğin nedeni ve hastada organ etkilenmesi bulunup bulunmadığına göre planlanmalıdır.

Bu nedenle “eozinofilim yüksek, kesin alerjim var” şeklinde bir yorum yapmak doğru değildir. Özellikle yüksekliğin kalıcı olması, mutlak eozinofil sayısının 1.500 hücre/µL üzerine çıkması veya organlarla ilişkili belirtilerin eşlik etmesi durumunda uzman değerlendirmesi gerekir.

Uzm. Dr. Buket Başa Akdoğan
İmmünoloji ve Alerji Hastalıkları Uzmanı
Göğüs Hastalıkları Uzmanı

Tıbbi bilgilendirme: Bu yazı genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır. Kişisel tanı veya tedavi önerisi yerine geçmez.