Kedi veya Köpek Sahiplenmeden Önce Alerji Testi Yaptırmak Faydalı mı?

Kedi veya köpek sahiplenmeyi düşünen kişilerin en sık sorduğu sorulardan biri şudur:

“Hayvanı sahiplenmeden önce alerji testi yaptırırsam ileride alerji gelişip gelişmeyeceğini öğrenebilir miyim?”

Kısa yanıt: Hayır. Bugün yapılan bir alerji testi, gelecekte kedi veya köpek alerjisi gelişip gelişmeyeceğini kesin olarak öngöremez.

Deri prik testi veya kanda bakılan alerjene özgü IgE testi, kişinin testin yapıldığı dönemde kedi ya da köpek alerjenlerine karşı duyarlanması bulunup bulunmadığını araştırır. Gelecekte bağışıklık sisteminin nasıl değişeceğini gösteren bir “alerji risk testi” değildir.

Bu nedenle belirtisi olmayan bir kişide, yalnızca hayvan sahiplenme kararı vermek amacıyla yapılan testin sağlayacağı bilgi sınırlıdır.

Alerji Testi Neyi Gösterir?

Kedi ve köpek alerjisinin değerlendirilmesinde başlıca şu yöntemler kullanılabilir:

• Deri prik testi
• Kanda kedi veya köpeğe özgü spesifik IgE ölçümü
• Gerekli hastalarda alerjen bileşenlerine yönelik moleküler testler

Bu testler, bağışıklık sisteminin belirli hayvan alerjenlerine karşı IgE antikoru üretip üretmediğini araştırır.

Ancak önemli bir ayrım vardır:

Duyarlanma ile klinik alerji aynı şey değildir.

Duyarlanma, testte kedi veya köpeğe karşı pozitiflik bulunmasıdır. Klinik alerji ise hayvanla karşılaşıldığında aşağıdaki gibi uyumlu belirtilerin ortaya çıkmasıdır:

• Hapşırma
• Burun akıntısı veya tıkanıklığı
• Gözlerde kaşıntı ve sulanma
• Öksürük
• Hırıltı
• Nefes darlığı
• Deride kaşıntı veya ürtiker

Pozitif test sonucu bulunan herkes hayvanla temas ettiğinde belirti yaşamaz. Aynı şekilde bugün testi negatif olan bir kişide ilerleyen yıllarda yeni bir duyarlanma ve klinik alerji gelişebilir.

Test Sonucuna Göre Ne Söylenebilir?

Test ve klinik durum	Sonucun anlamı
Test negatif, belirti yok	Şu anda ölçülebilir duyarlanma gösterilmemiştir. Gelecekte alerji gelişmeyeceğinin garantisi değildir.
Test pozitif, belirti yok	Duyarlanma olabilir. Tek başına klinik kedi veya köpek alerjisi tanısı koydurmaz.
Test pozitif, hayvan temasıyla uyumlu belirti var	Klinik hayvan alerjisi olasılığı artar. Belirtilerin türü ve şiddeti değerlendirilmelidir.
Test negatif, hayvan temasıyla belirti var	Alerji tamamen dışlanmaz. Testin içeriği, kullanılan ekstrakt, farklı alerjen bileşenleri ve alerji dışı nedenler gözden geçirilmelidir.

Bu nedenle test sonucu tek başına “Hayvan sahiplenebilirsiniz” veya “Kesinlikle sahiplenemezsiniz” şeklinde yorumlanmamalıdır.

Negatif Test Neden Geleceği Garanti Etmez?

Alerji, yaşam boyunca değişebilen dinamik bir bağışıklık yanıtıdır. Bir kişinin gelecekte alerji geliştirip geliştirmeyeceğini etkileyebilecek çok sayıda faktör vardır:

• Genetik yatkınlık
• Astım, alerjik rinit veya atopik dermatit bulunması
• Maruz kalınan alerjen miktarı
• Temasın süresi ve yoğunluğu
• Ev ortamının özellikleri
• Hava kirliliği ve sigara dumanı
• Diğer iç ortam alerjenleri
• Bağışıklık sisteminde zaman içerisinde gelişen değişiklikler
• Hayvanın ürettiği alerjen miktarı
• Alerjenlerin ev içerisinde yayılması

Bugün negatif olan deri testi veya spesifik IgE sonucu, yalnızca testin yapıldığı anda belirlenebilir düzeyde duyarlanma bulunmadığını gösterir.

Aylar veya yıllar süren düzenli temas sonrasında yeni bir duyarlanma gelişebilir. Dolayısıyla negatif test, geleceğe yönelik bir “alerji olmayacak belgesi” değildir.

Erişkin Yaşta Yeni Kedi Alerjisi Gelişebilir mi?

Evet. Alerjik duyarlanma yalnızca çocukluk döneminde gelişmez.

Avrupa Topluluğu Solunum Sağlığı Araştırması kapsamında yapılan uluslararası bir çalışmada, başlangıçta kediye duyarlılığı bulunmayan 6.292 erişkin yaklaşık dokuz yıl boyunca izlenmiştir. Bu dönemde katılımcıların %3,7’sinde yeni kedi duyarlanması gelişmiştir.

Takip sırasında kedi sahiplenen kişilerde yeni kedi duyarlanması riskinin, iki değerlendirmede de kedisi olmayan kişilere göre daha yüksek olduğu bildirilmiştir. Ancak çalışmanın sonucu, kedi sahiplenen her kişide alerji gelişeceği anlamına gelmez. Aksine, bireysel sonucu önceden kesin olarak belirlemenin mümkün olmadığını gösterir.

Bu çalışma aynı zamanda önemli bir noktayı desteklemektedir:

Bugün negatif test sonucu olan bir erişkinde ilerleyen yıllarda duyarlanma gelişebilir.

Çocuklukta Hayvan Teması Alerjiyi Artırır mı, Azaltır mı?

Bu konuda yapılan çalışmaların sonuçları tek yönlü değildir.

Bazı araştırmalarda yaşamın erken döneminde evcil hayvanla temasın daha sonraki alerjik duyarlanma riskini artırmadığı, hatta belirli gruplarda daha düşük duyarlanmayla ilişkili olabileceği bildirilmiştir.

Örneğin Ownby ve arkadaşlarının ileriye dönük doğum kohortu çalışmasında, yaşamın ilk yılında iki veya daha fazla kedi ya da köpekle temas eden çocuklarda 6–7 yaşındaki alerjik duyarlanma oranı daha düşük bulunmuştur. Ancak bu gözlemsel sonuç, alerjiyi önlemek amacıyla her çocuğun bulunduğu eve hayvan alınması gerektiği anlamına gelmez.

Kentsel toplumlarda yapılan uzunlamasına çalışmaların sistematik incelemesinde ise:

• Bazı çalışmalarda riskin azaldığı,
• Bazı çalışmalarda ilişkinin bulunmadığı,
• Bazı yüksek riskli gruplarda risk artışı olabileceği

bildirilmiştir.

Araştırmacılar; ailelerin alerji öyküsüne göre hayvan sahiplenmekten kaçınması, çevresel farklılıklar ve ölçülemeyen başka faktörlerin sonuçları etkileyebileceğini belirtmiştir.

Dolayısıyla bilimsel veriler, “Evcil hayvan kesin olarak alerji yapar” veya “Evcil hayvan alerjiden korur” şeklinde genellenemez.

Alerji Neden Önceden Kesin Olarak Öngörülemiyor?

Kedi ve köpek alerjisi tek bir nedene bağlı değildir. Genetik yatkınlık ile çevresel temasların zaman içerisinde etkileşmesi sonucunda ortaya çıkar.

Ayrıca bilimsel çalışmalarda “evcil hayvan etkisini” araştırmak kolay değildir. Bunun birkaç nedeni vardır.

Alerjik aileler hayvan sahiplenmekten kaçınabilir

Anne, baba veya çocukta alerji varsa aile evcil hayvan sahiplenmeyebilir. Bu durumda hayvan bulunmayan evlerde alerjik hastalıkların daha fazla görülmesi, hayvanın koruyucu olduğunu düşündürebilir. Oysa asıl neden, alerjik ailelerin en baştan hayvan sahiplenmemesi olabilir.

Bu durum araştırmalarda ters nedensellik veya seçim etkisi olarak adlandırılır.

Temas miktarı kişiden kişiye değişir

Evde bir hayvan bulunması, herkesin aynı miktarda alerjene maruz kaldığı anlamına gelmez.

Hayvanın:

• Evin hangi bölümlerine girdiği
• Yatak odasına girip girmediği
• Evdeki halı ve tekstil miktarı
• Temizlik ve havalandırma koşulları
• Bireysel alerjen üretimi

maruziyet düzeyini etkileyebilir.

Duyarlanma her zaman hastalık oluşturmaz

Bir kişide spesifik IgE gelişebilir ancak hiçbir klinik belirti ortaya çıkmayabilir. Başka bir kişide ise aynı düzeyde test pozitifliği burun yakınmaları veya astımla ilişkili olabilir.

Bu nedenle yalnızca laboratuvar sonucuna bakarak kişisel geleceği kesin biçimde tahmin etmek mümkün değildir.

Pozitif Test Çıkarsa Hayvan Sahiplenilemez mi?

Hayır. Pozitif test sonucu tek başına otomatik bir sahiplenme yasağı değildir.

Test pozitifliği kişinin duyarlanmış olabileceğini gösterir. Karar verilirken şu soruların yanıtları önemlidir:

• Daha önce kedi veya köpekle temas edildiğinde belirti gelişti mi?
• Belirtiler her temasta tekrarlıyor mu?
• Burun ve göz yakınmaları mı, yoksa astım belirtileri mi oluşuyor?
• Astım varsa kontrol altında mı?
• Temas sonrasında acil tedavi gerektiren bir reaksiyon yaşandı mı?
• Evdeki başka bir kişide hayvan alerjisi veya kontrolsüz astım var mı?

Pozitif testle birlikte hayvan teması sırasında tekrarlayan öksürük, hırıltı veya nefes darlığı bulunması, belirtisiz bir test pozitifliğinden farklı değerlendirilmelidir.

Özellikle kontrolsüz astımı ve hayvan temasıyla belirgin solunum yakınmaları bulunan bir kişinin sahiplenme kararı vermeden önce alerji uzmanı tarafından değerlendirilmesi önemlidir.

Negatif Test Çıkarsa Güvenle Sahiplenebilir miyim?

Negatif test, karar açısından kısmen rahatlatıcı olabilir; çünkü o tarihte belirlenebilir bir duyarlanma saptanmamıştır. Ancak şu anlamlara gelmez:

• Gelecekte hiçbir zaman alerji gelişmeyeceği
• O hayvana karşı kesinlikle belirti oluşmayacağı
• Evdeki diğer aile bireylerinde alerji gelişmeyeceği
• Astım veya alerjik rinit başlamayacağı

Bu nedenle negatif test sonucu “ömür boyu garanti” şeklinde sunulmamalıdır.

Moleküler Alerji Testleri Gelecekteki Alerjiyi Tahmin Edebilir mi?

Moleküler testler, kedi veya köpekte bulunan farklı alerjen proteinlerine karşı gelişen IgE yanıtını daha ayrıntılı inceleyebilir.

Kedide Fel d 1, köpekte ise Can f 1, Can f 2, Can f 3, Can f 5 ve Can f 6 gibi farklı alerjen bileşenleri bulunur.

Bu testler bazı hastalarda:

• Gerçek kedi veya köpek duyarlanmasını
• Diğer hayvanlarla çapraz reaksiyonları
• Erkek köpekle ilişkili bazı özel duyarlanma profillerini
• Belirli klinik tablolarla ilişkili duyarlanma örüntülerini

ayırt etmeye yardımcı olabilir.

Ancak moleküler testler de gelecekte kesin olarak alerji gelişip gelişmeyeceğini göstermez. Bunlar mevcut duyarlanmayı daha ayrıntılı tanımlar; geleceği gören testler değildir.

Total IgE veya Eozinofil Bu Soruya Cevap Verir mi?

Hayır.

Total IgE yüksekliği kişinin atopik bir yapıya sahip olabileceğini düşündürebilir ancak kedi veya köpek alerjisi bulunduğunu göstermez. Total IgE normal olduğu hâlde hayvan alerjisi bulunabilir.

Eozinofil değeri de kedi veya köpek alerjisine özgü değildir. Eozinofil yüksekliği şu durumlarda görülebilir:

• Alerjik hastalıklar
• Bazı parazit enfeksiyonları
• İlaç reaksiyonları
• Eozinofilik hastalıklar
• Bazı romatolojik ve hematolojik hastalıklar

Dolayısıyla total IgE veya eozinofil sonucuna bakılarak hayvan sahiplenme kararı verilmemelidir.

Birkaç Saat Kedi veya Köpekle Vakit Geçirmek Deneme Testi Olabilir mi?

Sahiplenmeden önce hayvanla kontrollü bir ortamda zaman geçirmek, kişinin daha önce fark etmediği mevcut belirtileri anlamasına yardımcı olabilir. Ancak bu da kesin bir alerji testi değildir.

Bunun nedenleri şunlardır:

• Belirtiler ilk temasta ortaya çıkmayabilir.
• Kısa süreli temas, evdeki sürekli maruziyeti yansıtmaz.
• Alerjen miktarı hayvandan hayvana ve ortamdan ortama değişebilir.
• Duyarlanma ancak aylar veya yıllar sonra gelişebilir.
• Antihistaminik veya astım ilaçları belirtileri baskılayabilir.

Bu nedenle bir kedi veya köpekle birkaç saat sorunsuz vakit geçirmek, uzun süreli birliktelikte hiçbir zaman alerji gelişmeyeceğini kanıtlamaz.

“Hipoalerjenik” Kedi veya Köpek Var mıdır?

Tamamen alerjen üretmeyen bir kedi veya köpek ırkı olduğu gösterilmemiştir.

Alerji çoğunlukla hayvanın tüyünün kendisine değil; deri döküntüsü, tükürük ve diğer salgılarında bulunan proteinlere karşı gelişir. Tüyler bu proteinlerin çevreye yayılmasına aracılık edebilir.

“Hipoalerjenik” olarak tanıtılan ve tanıtılmayan köpek ırklarının karşılaştırıldığı bir çalışmada, ev içerisindeki köpek alerjeni düzeyleri açısından hipoalerjenik kabul edilen ırkları destekleyen tutarlı bir avantaj gösterilememiştir. Araştırmacılar, belirli köpek ırklarının hipoalerjenik olarak sınıflandırılmasını destekleyen kanıt bulunmadığı sonucuna varmıştır.

Tüyü az dökülen veya tüysüz bir hayvan da alerjen üretebilir. Bu nedenle yalnızca ırk seçimine güvenilmemelidir.

Kimler Sahiplenmeden Önce Alerji Uzmanına Başvurmalıdır?

Belirtisi olmayan herkese rutin olarak geniş alerji paneli yapılması gerekli değildir. Ancak aşağıdaki durumlarda sahiplenme öncesinde değerlendirme yararlı olabilir:

• Daha önce kedi veya köpek temasında hapşırma, burun akıntısı ya da göz kaşıntısı gelişmesi
• Hayvan temasıyla öksürük, hırıltı veya nefes darlığı yaşanması
• Astım bulunması
• Astımın tam kontrol altında olmaması
• Şiddetli alerjik rinit bulunması
• Hayvan temasıyla ürtiker gelişmesi
• Bilinen kedi veya köpek duyarlanması olması
• Evde yaşayacak başka bir kişide hayvan alerjisi veya astım bulunması
• Daha önce hayvanla ilişkili ciddi reaksiyon yaşanması

Bu kişilerde yapılacak testin amacı gelecekteki alerjiyi kesin olarak tahmin etmek değil, mevcut duyarlanmayı ve bugünkü klinik riski değerlendirmektir.

Sahiplenme Öncesinde En Doğru Yaklaşım Nedir?

Kedi veya köpek sahiplenme kararı yalnızca bir kan sonucuna dayandırılmamalıdır.

Daha doğru yaklaşım şu adımları içerir:

1. Daha önceki kedi ve köpek temasları sorgulanmalıdır.
2. Temas sırasında gelişen belirtiler varsa ayrıntılı değerlendirilmelidir.
3. Astım bulunuyorsa kontrol düzeyi ve solunum fonksiyonları değerlendirilmelidir.
4. Test gerekiyorsa yalnızca klinik öyküyle ilişkili alerjenler seçilmelidir.
5. Pozitif test sonucu otomatik olarak klinik alerji kabul edilmemelidir.
6. Negatif test sonucu geleceğe yönelik garanti olarak görülmemelidir.
7. Evde yaşayacak bütün aile bireylerinin sağlık durumu dikkate alınmalıdır.
8. Hayvan sahiplenmenin uzun süreli bir sorumluluk olduğu unutulmamalıdır.

Hayvanı kısa süre sonra geri vermek hem kişi hem de hayvan için zorlayıcı olabileceğinden, bilinen hayvan alerjisi veya kontrolsüz astımı bulunan kişiler karar öncesinde uzman görüşü almalıdır.

Sık Sorulan Sorular

Testim negatifse ileride kedi veya köpek alerjim olabilir mi?

Evet. Negatif test yalnızca testin yapıldığı dönemde belirlenebilir bir duyarlanma olmadığını gösterir. Daha sonraki yıllarda yeni duyarlanma gelişebilir.

Testim pozitifse kesin alerjim var mıdır?

Hayır. Pozitiflik duyarlanmayı gösterir. Klinik alerji tanısı için hayvan temasıyla uyumlu belirtilerin bulunması gerekir.

Belirtim yoksa hayvan sahiplenmeden önce test yaptırmalı mıyım?

Belirtisi ve önceki hayvan temasıyla ilişkili yakınması olmayan kişilerde testin geleceği öngörme gücü sınırlıdır. Geniş tarama panelleri yanlış veya klinik olarak anlamsız pozitifliklere neden olabilir.

Çocuğuma önceden test yaptırırsam ileride alerji gelişip gelişmeyeceğini öğrenebilir miyim?

Hayır. Çocuklarda da mevcut testler gelecekte hayvan alerjisi gelişimini kesin olarak tahmin edemez. Aile öyküsü ve atopik hastalıklar riski etkileyebilir ancak bireysel sonucu belirleyemez.

Evcil hayvan sahiplenmek alerjiden korur mu?

Bazı gözlemsel çalışmalarda erken hayvan teması daha düşük duyarlanmayla ilişkili bulunmuştur; diğer araştırmalarda ise ilişki gösterilmemiş veya belirli gruplarda risk artışı bildirilmiştir. Bu nedenle yalnızca alerjiden korunmak amacıyla hayvan sahiplenilmesi önerilemez.

Hipoalerjenik köpek seçersem sorun çözülür mü?

Hayır. Tamamen alerjen üretmeyen bir köpek ırkı gösterilmemiştir. Aynı ırk içerisindeki hayvanların ürettiği alerjen miktarı bile değişebilir.

Evcil hayvan alerjisi sonradan başlayabilir mi?

Evet. Çocuklukta veya erişkin yaşta yeni duyarlanma ve klinik alerji gelişebilir.

Sonuç

Kedi veya köpek sahiplenmeden önce yapılan alerji testi, kişinin o andaki duyarlanma durumunu gösterebilir; ancak gelecekte alerji gelişip gelişmeyeceğini kesin olarak öngöremez.

Negatif test, ileride alerji gelişmeyeceğinin garantisi değildir. Pozitif test ise tek başına klinik alerji tanısı anlamına gelmez.

Bilimsel çalışmalar, evcil hayvan teması ile alerjik hastalık gelişimi arasındaki ilişkinin genetik yatkınlık, temasın zamanı, yoğunluğu ve çevresel faktörlere göre değişebildiğini göstermektedir. Bu nedenle sonuçlar kişiden kişiye farklılık gösterebilir.

Daha önce hayvan temasıyla belirti yaşamış, astımı bulunan veya testi pozitif olan kişilerde karar; alerji öyküsü, muayene, solunum fonksiyonları ve gerekli görülen hedefe yönelik testlerle birlikte verilmelidir.

Uzm. Dr. Buket Başa Akdoğan
İmmünoloji ve Alerji Hastalıkları Uzmanı
Göğüs Hastalıkları Uzmanı

Bu yazı genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır. Kişisel tanı, tedavi veya hayvan sahiplenme kararı için hekim değerlendirmesinin yerine geçmez.