Alerji İlacı Kullanırken Gebe Kaldım: Bebeğime Zararı Olur mu?

Gebeliğinizi öğrenmeden önce alerji ilacı kullandıysanız ilk yapmanız gereken şey paniğe kapılmak değildir. “Alerji ilacı” ifadesi; antihistaminik tabletlerden burun spreylerine, astım ilaçlarından kortizonlara kadar farklı ilaçları kapsayabilir. Bu ilaçların gebelikteki güvenlilikleri aynı değildir.

Bununla birlikte, alerji tedavisinde sık kullanılan birçok antihistaminikle ilgili bilimsel veriler genel olarak güven vericidir. İlacın gebeliğin erken döneminde birkaç kez kullanılmış olması da otomatik olarak gebeliğin veya bebeğin zarar gördüğü anlamına gelmez.

Önce İlacın Etken Maddesini Öğrenin

İlacın yalnızca marka adını bilmek yeterli olmayabilir. Aynı markanın tablet, şurup, burun spreyi veya “plus/sinus” gibi ek isimler taşıyan farklı ürünlerinde farklı etken maddeler bulunabilir.

Değerlendirme için şu bilgiler gereklidir:

• İlacın tam adı ve etken maddesi
• Kullanılan doz
• Günde kaç kez kullanıldığı
• Kaç gün kullanıldığı
• Son dozun ne zaman alındığı
• Son adet tarihi veya yaklaşık gebelik haftası
• İlacın hangi hastalık için kullanıldığı
• Başka ilaç veya bitkisel ürün kullanılıp kullanılmadığı

Mümkünse ilacın kutusu veya reçetesi kadın hastalıkları ve doğum uzmanına ya da ilacı reçete eden hekime gösterilmelidir.

Antihistaminik Kullanırken Gebe Kalmak Tehlikeli midir?

Antihistaminikler; alerjik rinit, kaşıntı ve ürtiker gibi hastalıkların tedavisinde kullanılan ilaçlardır. Gebelik döneminde en sık karşılaşılan ilaç gruplarından biridir.

Antihistaminiklerle ilgili epidemiyolojik çalışmaların değerlendirildiği kapsamlı bir sistematik incelemede, gebelikte antihistaminik kullanımı ve doğumsal anomaliler konusundaki verilerin genel olarak güven verici olduğu bildirilmiştir. Bununla birlikte, her etken maddeye ilişkin veri miktarı aynı değildir.

Bu nedenle:

Gebeliğinizi öğrenmeden önce antihistaminik kullanmış olmanız, tek başına bebeğinizde anomali gelişeceği anlamına gelmez.

Ancak “bütün antihistaminikler tamamen risksizdir” şeklinde bir genelleme de yapılmamalıdır.

Gebelikte En Çok Değerlendirilen Antihistaminikler Hangileridir?

Loratadin

Loratadin, gebelikte kullanımı hakkında görece fazla bilimsel veri bulunan ikinci kuşak antihistaminiklerden biridir. Mevcut çalışmalar loratadin kullanımının genel doğumsal anomali riskini belirgin biçimde artırdığını göstermemektedir.

Gebelikte ağızdan antihistaminik kullanılması gerektiğinde loratadin sık tercih edilen seçeneklerden biridir. NHS de gerekli olduğunda gebelikte kullanılabilecek antihistaminikler arasında loratadini öne çıkarmaktadır.

Setirizin

Setirizin için de gebelik verileri genel olarak güven vericidir. Bugüne kadar yapılan çalışmalarda önerilen dozlarda kullanımın doğumsal anomali riskinde belirgin bir artışa yol açtığı gösterilmemiştir.

Setirizin veya loratadin kullanırken gebe kaldığını öğrenen bir hastada, yalnızca bu kullanım nedeniyle gebeliğin zarar gördüğü sonucuna varılmaz.

Klorfeniramin ve Difenhidramin

Birinci kuşak olarak adlandırılan daha eski antihistaminikler gebelikte uzun yıllardır kullanılmaktadır. Ancak bu ilaçlar:

• Uyku hâli
• Dikkat azalması
• Ağız kuruluğu
• Baş dönmesi

gibi yan etkilere daha sık neden olabilir.

Eski olmaları her hasta için otomatik olarak daha iyi bir seçenek oldukları anlamına gelmez. Tedavi, gebelik haftası ve hastanın yakınmaları dikkate alınarak seçilmelidir.

Feksofenadin, Desloratadin ve Levosetirizin

Bu ilaçlardan birini kullanmış olmak da otomatik olarak bebeğin zarar gördüğü anlamına gelmez. Ancak bazı ilaçlarla ilgili gebelik verileri loratadin ve setirizine göre daha sınırlı olabilir.

Bu nedenle mevcut ilaç; kullanım gerekçesi, önceki tedavilere verilen yanıt ve gebelik haftası göz önünde bulundurularak doktor tarafından değerlendirilmelidir.

Negatif veya Pozitif Bir Sonuç Gibi Düşünülmemelidir

Gebelikte ilaç güvenliği “zararlı” ve “zararsız” şeklinde iki kesin gruba ayrılamaz. Risk değerlendirmesinde şu sorular birlikte ele alınır:

• İlacın gebelikte kullanımına ilişkin insan verisi var mı?
• İlaç ağızdan mı, burundan mı, gözden mi uygulanıyor?
• Kullanılan doz ne kadar?
• Tek doz mu, uzun süreli kullanım mı söz konusu?
• Tedavi edilmezse hastalığın anne ve bebek üzerindeki riski nedir?
• Daha fazla gebelik verisi bulunan bir alternatif var mı?

Dolayısıyla yalnızca prospektüste “gebelikte doktorunuza danışınız” yazması, ilacın bebeğe zarar verdiği anlamına gelmez.

Burun Spreyleri Gebelikte Kullanılabilir mi?

Burun spreylerinin tamamı aynı değildir. Spreyin kortizon, antihistaminik veya damar büzücü madde içerip içermediğine bakılmalıdır.

Tuzlu Su Spreyleri

Serum fizyolojik ve uygun hazırlanmış tuzlu su uygulamaları sistemik ilaç içermez. Burun tıkanıklığında ilk basamak desteklerden biri olabilir.

Kortizon İçeren Burun Spreyleri

Burundan uygulanan kortikosteroidlerin kana geçişi genellikle ağızdan kullanılan ilaçlara göre çok daha düşüktür.

Örneğin flutikazon ve beklometazon içeren burun spreylerinin gebelikte kullanılabileceği, ilacın çok az bölümünün kana geçtiği belirtilmektedir. Ancak doğru püskürtme tekniği kullanılmalı ve önerilen doz aşılmamalıdır.

Burun Açıcı İlaçlar

Pseudoefedrin, fenilefrin veya benzeri damar büzücü maddeler içeren tablet ve kombine soğuk algınlığı ilaçları, basit antihistaminiklerle aynı değildir.

Özellikle gebeliğin ilk üç ayında ağızdan alınan dekonjestanlar ilk seçenek olarak önerilmez. Ayrıca tansiyon yüksekliği, çarpıntı ve gebeliğe bağlı bazı dolaşım sorunları açısından dikkat gerektirebilir.

Burun açıcı spreylerin uzun süre kullanılması ise ilaca bağlı geri tepme tıkanıklığına neden olabilir.

Bu nedenle üzerinde “sinüs”, “dekonjestan”, “plus” veya “D” gibi ifadeler bulunan kombine ürünler doktora danışılmadan kullanılmamalıdır.

Gebeliğinizi öğrenmeden önce böyle bir ilaç kullanmış olmanız ise mutlaka bebeğin zarar gördüğü anlamına gelmez; kullanım zamanı ve dozu değerlendirilmelidir.

Astım İlaçları Aniden Kesilmeli mi?

Hayır. Özellikle astım için kullanılan koruyucu inhalerler, gebelik öğrenilir öğrenilmez kontrolsüz biçimde kesilmemelidir.

Kontrolsüz astım ve annenin oksijen düzeyinin düşmesi hem anne hem de bebek açısından risk oluşturabilir. İnhaler kortikosteroidler astım tedavisinin temel ilaçlarıdır ve gebelikte gerekli tedavinin sürdürülmesi çoğu zaman ilacı bırakmaktan daha güvenlidir.

Astım ilacı kullanan hastalarda:

• Astım kontrolü
• Son dönemde atak geçirilip geçirilmediği
• Kullanılan inhalerin içeriği
• Kurtarıcı inhaler kullanım sıklığı
• Solunum fonksiyonları

değerlendirilerek tedavi planı düzenlenmelidir.

Nefes darlığı, hırıltı, gece uyanma veya rahatlatıcı inhaler ihtiyacında artış varsa tedaviyi kesmek yerine hekime başvurulmalıdır.

Kortizon Kullandıysam Ne Olur?

“Kortizon” adı altında farklı uygulamalar bulunur:

• Burun spreyi
• İnhaler
• Deriye sürülen krem
• Ağızdan alınan tablet
• Damar veya kas yoluyla uygulanan ilaç

Bu uygulamaların kana geçiş miktarları ve gebelik açısından değerlendirmeleri aynı değildir.

Burun spreyi veya inhaler biçiminde kullanılan kortikosteroidlerin sistemik etkisi genellikle tablet kortizonlardan daha düşüktür.

Ağızdan veya enjeksiyonla kortizon kullanmışsanız:

• Hangi kortizonun kullanıldığı
• Dozu
• Kaç gün kullanıldığı
• Gebeliğin hangi döneminde alındığı
• Tedavinin hangi hastalık için verildiği

birlikte değerlendirilmelidir.

Kısa süreli kortizon kullanımı da tek başına gebeliğin zarar gördüğü anlamına gelmez. Ancak sistemik kortizon kendi kendine başlanmamalı veya uzun süreli kullanılıyorsa aniden kesilmemelidir.

Alerji İğnesi Kullanırken Gebe Kalınırsa Ne Yapılır?

Alerjen immünoterapisi alan bir hasta tedavi sırasında gebe kalabilir. İdame dozuna ulaşmış ve tedaviyi sorunsuz sürdüren bazı hastalarda, alerji uzmanının değerlendirmesiyle tedaviye devam edilebilir.

Ancak gebelik sırasında:

• Yeni alerji aşısı tedavisine başlanması
• Dozun hızla artırılması
• Önceki sistemik reaksiyonlar göz önünde bulundurulmadan tedavinin sürdürülmesi

genellikle tercih edilmez.

Temel amaç, anne ve bebek açısından risk oluşturabilecek sistemik alerjik reaksiyon olasılığını en aza indirmektir.

İlacı Hemen Bırakmalı mıyım?

Bu sorunun yanıtı kullanılan ilaca göre değişir.

Basit bir antihistaminik zaman zaman kullanılıyorsa bir sonraki dozdan önce doktor veya eczacıyla görüşülebilir. Buna karşılık astım ilacı, düzenli kortizon veya başka bir kronik hastalık tedavisi söz konusuysa ilaç kendi kendine kesilmemelidir.

Gebeliği öğrendiğinizde yapılması gereken, bütün ilaçları aniden bırakmak değil; ilaç listesini kısa sürede doktorunuzla gözden geçirmektir.

Kontrolsüz hastalığın da gebelik açısından risk oluşturabileceği unutulmamalıdır.

Sadece İlaç Kullandığım İçin Ek Test Gerekir mi?

Çoğu antihistaminik maruziyetinde yalnızca ilaç kullanılmış olması nedeniyle standart gebelik takibi dışında özel bir inceleme gerekmeyebilir.

Ancak ek takip gerekip gerekmediğine şu bilgilere göre karar verilir:

• Kullanılan etken madde
• Doz ve kullanım süresi
• Gebelik haftası
• Birlikte kullanılan diğer ilaçlar
• Annenin mevcut hastalıkları
• Rutin gebelik taramalarının sonuçları

Doktor önerisi olmadan sık ultrason yaptırmak veya güvenilirliği gösterilmemiş testlere başvurmak gerekli değildir.

Ne Zaman Acil Değerlendirme Gerekir?

Aşağıdaki belirtiler ilaç güvenliği değerlendirmesinden bağımsız olarak acil tıbbi yardım gerektirebilir:

• Nefes almada güçlük
• Dudak, dil veya boğazda şişme
• Bayılma hissi veya bilinç kaybı
• Şiddetli hırıltı
• Yaygın kurdeşenle birlikte solunum ya da dolaşım belirtisi
• Kontrol altına alınamayan astım atağı

Anafilaksi gebelikte de acil tedavi edilmelidir. Gebelik, hayat kurtarıcı acil tedavinin geciktirilmesi için bir neden değildir.

Sık Sorulan Sorular

Birkaç kez alerji hapı kullandım, bebeğim zarar görmüş olabilir mi?

Çoğu sık kullanılan antihistaminikle ilgili veriler genel olarak güven vericidir. Birkaç doz kullanmış olmak, bebeğin zarar gördüğü anlamına gelmez. Kesin değerlendirme için etken madde ve gebelik haftası bilinmelidir.

İlacı gebeliğimi bilmeden kullandım. Çok mu geç kaldım?

Hayır. Bu oldukça sık karşılaşılan bir durumdur. İlacın adını, dozunu ve kullanım tarihlerini not ederek kadın hastalıkları ve doğum uzmanınızla görüşmeniz yeterlidir.

Loratadin veya setirizin kullandıysam gebeliği sonlandırmak gerekir mi?

Mevcut bilimsel veriler, yalnızca loratadin veya setirizin kullanımı nedeniyle gebeliğin sonlandırılmasını gerektiren bir risk göstermemektedir. Değerlendirme yine de kişiye özel yapılmalıdır.

Bitkisel alerji ürünleri daha güvenli midir?

Hayır. “Bitkisel” veya “doğal” ifadeleri gebelikte güvenli anlamına gelmez. Bu ürünlerin içerikleri standart olmayabilir ve gebelik güvenliliği yeterince araştırılmamış olabilir.

Alerji ilacı yerine hastalığı tedavisiz bırakmak daha mı iyidir?

Her zaman değil. Şiddetli ürtiker, kontrolsüz alerjik rinit veya özellikle kontrolsüz astım annenin uyku, beslenme, solunum ve genel sağlık durumunu bozabilir.

Amaç tedaviyi tamamen kesmek değil, gerekli olduğunda gebelikte daha fazla deneyim bulunan ilacı en düşük etkili dozda kullanmaktır.

Sonuç

Alerji ilacı kullanırken gebe kaldığınızı öğrenmeniz, bebeğinizin zarar gördüğü anlamına gelmez. Özellikle loratadin ve setirizin gibi sık kullanılan antihistaminiklerle ilgili bilimsel veriler genel olarak güven vericidir.

Ancak her “alerji ilacı” aynı değildir. Kombine soğuk algınlığı ilaçları, burun açıcılar, kortizonlar, astım ilaçları ve biyolojik tedaviler ayrı ayrı değerlendirilmelidir.

İlacın kutusunu saklayın; etken maddeyi, kullandığınız dozu ve tarihleri not edin. İlacı kendi kendinize değiştirmek veya özellikle astım tedavisini aniden kesmek yerine kadın hastalıkları ve doğum uzmanınızla ve tedavinizi düzenleyen hekimle görüşün.

Uzm. Dr. Buket Başa Akdoğan
İmmünoloji ve Alerji Hastalıkları Uzmanı
Göğüs Hastalıkları Uzmanı

Bu yazı genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır. Kişisel gebelik ve ilaç güvenliği değerlendirmesi yerine geçmez. Gebelikte ilaç başlama, bırakma veya değiştirme kararı hekim tarafından verilmelidir.